Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі әлдеқашан Қазақстанның ең танымал халықаралық жобаларының біріне айналды. Оның маңызы дін мәселелерінің күн тәртібінен де әлдеқайда асып түседі. Түптеп келгенде, бұл – бейбітшілік, сенім, өзара құрмет, қауіпсіздік, рухани жауапкершілік және адамзат өркениетінің болашағы мәселелері талқыланатын алаң. Геосаяси шиеленістің, қақтығыстар мен радикалдықтың өсуі жағдайында мұндай алаң ерекше өзектілікке ие болуда.
Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері съезін дамытудың 2023-2033 жылдарға арналған тұжырымдамасының қабылдануы маңызды қадам болды. Құжат Съезді бұдан былай дамытудың жалпы пайымын, оның миссиясын, мақсаттары мен 2033 жылға дейінгі қызметінің негізгі бағыттарын айқындайды. Тұжырымдама 2022 жылы Астанада қабылданған VII Съездің Декларациясының ережелерін дамыту мақсатында әзірленді және Қазақстанның конфессияаралық диалогты халықаралық ынтымақтастықтың неғұрлым жүйелі әрі іс жүзінде маңызды тетігіне айналдыруға деген ұмтылысын ресми түрде бекітті.
Бүгінгі таңда дін миллиардтаған адам үшін қоғамдық өмірдің маңызды факторы болып қала береді. Сондықтан оның басты міндеті бөліну емес, бірігу болуы қажет. Қазақстан Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі арқылы осы ойды дәйекті түрде ілгерілетіп келеді: әртүрлі діндер өз бірегейлігін сақтай алады, бірақ сонымен бірге бейбітшілік, адамдық қадір-қасиет, мәдениетті, отбасын, дәстүрлер мен қоғамның адамгершілік негіздерін құрметтеу жолында бірлесе әрекет ете алады.
2025 жылғы 17-18 қыркүйекте Астанада «Диндер диалогы: болашақ жолындағы синергия» тақырыбымен өткен Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің VIII Съезі ерекше маңызға ие. Съезд аясында 2025 жылғы Бейбітшіліктің Астана декларациясы қабылданды, ол ресми ақпаратқа сәйкес саяси және діни лидерлер, халықаралық ұйымдар, азаматтық қоғам институттары мен сарапшылар қауымдастығы арасында таратылуы тиіс. Сондай-ақ Декларация қағидаттары саяси шешімдерде, заңнамада, білім беру бағдарламалары мен бұқаралық ақпарат құралдарында ескерілуі мүмкін екені көрсетілген.
Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері съезін дамыту тұжырымдамасын ілгерілетудің Қазақстанның өзі үшін маңызы зор. Біздің еліміз тарихи тұрғыдан әртүрлі мәдениеттердің, діндер мен этностардың өзара іс-қимыл кеңістігі болып табылады. Қазақстандық тәжірибе көрсеткендей, конфессияаралық келісім өздігінен пайда болмайды. Ол мемлекеттік саясатты, қоғамдық жауапкершілікті, білім беру мекемелерінің жұмысын, Қазақстан халқы Ассамблеясының, діни бірлестіктердің, сарапшылар қауымдастығы мен азаматтық сектордың қызметін талап етеді. Сондықтан Съезд Қазақстанның қоғамдық келісімінің ішкі моделімен органикалық түрде байланысқан.
Бұл ретте ресми (формальды) көзқарастан аулақ болу маңызды. Тек толеранттылық туралы айту жеткіліксіз. Бүгінде неғұрлым терең деңгей – құрметті диалог мәдениеті қажет. Толеранттылық айырмашылықтарға төзімділікті білдіреді, ал диалог өзге адамды тыңдауға, оның құндылықтарын түсінуге, ортақ адамгершілік негіздерді іздеуге дайын болуды білдіреді. Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері съезінің философиясына дәл осындай тәсіл негіз болған.
Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері съезін дамытудың 2023-2033 жылдарға арналған тұжырымдамасы – бұл жай ғана бағдарламалық құжат емес. Бұл – Қазақстанға құрметке, келісім мен жауапкершілікке негізделген өзіндік рухани дипломатия моделін ілгерілетуге мүмкіндік беретін стратегиялық вектор. Оны ілгерілету жүйелі, заманауи және қоғам үшін түсінікті болуы тиіс.
Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съезі дінаралық диалогтың символы ғана емес, сонымен бірге бейбітшілік мәдениетін нығайтудың шынайы тетігі болып табылады. Оның басты құндылығы да осында: ол айырмашылықтар дүниесінде текетірес емес – ынтымақтастық; бірегейліктер қақтығысы емес – ортақ болашақты іздеу; қастық тілі емес – сенім мен адамдық қадір-қасиет тілі мүмкін екенін көрсетеді.
Денис КАЧЕЕВ, философия ғылымдарының кандидаты,
«ЧМУ» Қостанай филиалының профессоры,
Қостанай облысы Қоғамдық кеңесінің мүшесі.