Инсульт, ауыр жарақат немесе күрделі операциядан кейін адамның өмірі бір сәтте өзгеруі мүмкін. Кеше ғана өздігінен жүріп-тұрып, жұмыс істеп, күнделікті тіршілігін атқарып жүрген адамға қарапайым қимылдың өзі қиынға соғады.
Бірақ диагноз – соңғы нүкте емес. Қозғалысты қайта үйрену, өзіне-өзі қызмет көрсету, еңбекке оралу, жақындарымен еркін араласу – мұның бәріне медициналық оңалту арқылы біртіндеп қол жеткізуге болады.
Медициналық оңалту бұзылған немесе жоғалған ағза функцияларын сақтауға, ішінара немесе толық қалпына келтіруге бағытталған медициналық шаралар кешені.
Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) жүйесі аясында мұндай көмек медициналық көрсетілімі бар пациенттерге қолжетімді. Оңалтудан ауыр аурулардан кейін, күрделі операциялардан соң, соның ішінде жүрекке жасалған операциялардан кейін, жарақат алған жағдайда, сондай-ақ созылмалы сырқаттары бар адамдар өте алады.
Балалар үшін де арнайы оңалту бағдарламалары қарастырылған. Оның ішінде туа біткен аурулар мен балалардың церебралды сал ауруы кезінде көрсетілетін медициналық көмек бар.
Оңалту көмегін қалай алуға болады?
Бірінші қадам – тіркелген емханаға жүгіну. Емдеуші дәрігер пациенттің денсаулық жағдайын бағалап, медициналық көрсетілім болған жағдайда бейінді маманға жолдайды. Ал мамандар оңалтудың қажеттілігін, оның кезеңін және пациентке қолайлы ем алу түрін анықтайды.
Костанай облысында медициналық оңалту тәулік бойы жұмыс істейтін және күндізгі стационарларда, сондай-ақ амбулаториялық деңгейде көрсетіледі.
Костанай облысы бойынша Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры филиалының мәліметінше, 2026 жылдың алғашқы жеті айында тәулік бойы және күндізгі стационарларда медициналық оңалтуға 1,133 млрд теңгеден астам қаржы жұмсалған.
Бұл қызметті балаларды қоса алғанда, облыстағы 20 медициналық ұйым көрсетеді.
Ал амбулаториялық-емханалық ұйымдарда осы жылдың жеті айында медициналық оңалту қызметтерінің көлемі 153 млн теңгеден асты. Мұндай көмекті облыстың қалалары мен аудандарындағы 14 медициналық ұйым көрсетеді.
Салыстыру үшін, 2025 жылдың осы кезеңінде тәулік бойы және күндізгі стационарларда көрсетілген медициналық оңалту қызметтерінің көлемі шамамен 962,74 млн теңге, ал амбулаториялық-емханалық желіде 109,49 млн теңге болған.
Демек, бір жылдың ішінде медициналық оңалтуға бөлінген қаражат көлемі де, көрсетілген қызмет көлемі де айтарлықтай өскен.
«Медициналық оңалту – пациентті емдеу мен қалпына келтірудің маңызды бөлігі. Біздің міндетіміз адамдардың МӘМС жүйесі аясында қажетті көмекті уақытылы алуына жағдай жасау. Бүгінде Костанай облысында оңалту көмегі әртүрлі форматта – стационарда, күндізгі стационарда және амбулаториялық деңгейде көрсетіледі. Бұл пациенттің жағдайы мен медициналық көрсетілімдеріне қарай ең қолайлы нұсқаны таңдауға мүмкіндік береді», – дейді «Әлеуметтік медициналық сақтандыру қоры» КЕАҚ Костанай облысы бойынша филиалының директоры Батырбек Нұрғалиев.
150 төсек — жүздеген адамның жаңа өмірге жасаған қадамы
Өңірдегі медициналық оңалту бағытындағы негізгі мекемелердің бірі – Боровское ауылында орналасқан М. Қарабаев атындағы Костанай облыстық оңалту орталығы.
Орталықтың жалпы төсек қоры – 150 төсек. Оның 110-ы қалпына келтіру емі мен медициналық оңалтуға арналған:
40 кардиологиялық төсек — ересектерге;
40 неврологиялық төсек;
15 травматологиялық төсек;
15 ортопедиялық төсек.
Тағы 40 төсек ақылы негізде жұмыс істейді. Оның ішінде 12 төсек әлеуметтік қорғау желісі бойынша мүгедектігі бар адамдарға санаторлық-курорттық ем алуға арналған.
2026 жылдың алғашқы жеті айында орталықта 954 пациент ем қабылдаған. Оның ішінде:
287 адам — кардиологиялық бағытта;
348 адам — неврологиялық бағытта;
61 адам — травматологиялық бағытта;
258 адам — ортопедиялық бағытта оңалтудан өткен.
Орталық мамандарының айтуынша, мұнда әртүрлі ауыр сырқаттар мен операциялардан кейінгі пациенттер ем алады. Олардың арасында бас және мойын артерияларына стент қойылған, омыртқа жарығына байланысты операция жасалған, ми ісігіне байланысты ем қабылдаған және басқа да күрделі аурулардан кейін қалпына келіп жатқан адамдар бар.
«Біздің орталықта оңалтудан өтетін пациенттердің аясы өте кең. Мұнда бас және мойын артерияларына стент қойылғаннан кейін, омыртқа жарығына, ми ісігіне байланысты жасалған операциялардан және басқа да аурулардан кейінгі адамдар ем алады», – дейді орталықтың бас дәрігерінің міндетін атқарушы Жәнібек Жетімеков.
Ауруханадан шыққан соң өмір қайта жалғасады
Костанай қаласында нейрооңалту орталығы «BAQYT» та жұмыс істейді. Мұнда да медициналық оңалтуға деген сұраныстың артқаны байқалады.
Орталықтың бас дәрігері, реабилитолог Коблан Кажибаевтың айтуынша, 2026 жылдың алғашқы жеті айында ем алған пациенттер саны 705 адамға жеткен. Бұл 2025 жылдың осы кезеңіндегі 507 пациентпен салыстырғанда едәуір көп.
Биыл тағы бір өзгеріс байқалады: егер өткен жылы пациенттердің басым бөлігі тәулік бойы стационарда ем қабылдаса, биыл күндізгі стационарға басымдық берілген.
Орталық пациенттерінің көпшілігі – инсульттен, түрлі жарақаттардан, омыртқаға жасалған операциялардан және буындарды эндопротездеуден кейінгі адамдар.
Күндізгі стационардың басты артықшылығы – пациентке тәулік бойы ауруханада жатпай-ақ, толыққанды оңалту курсынан өтуге мүмкіндік беруі.
Яғни адам күнделікті өмірінен толық қол үзбейді. Қажетті процедураларды алу үшін орталыққа келіп, кейін үйіне қайтады. Орта есеппен оңалту кешені күніне екі-үш сағатқа созылады.
Ең маңыздысы – емдеу бағдарламасы әр пациентке жеке әзірленеді. Мамандар диагнозды, оңалтудың кезеңін және адамның жалпы жағдайын ескереді.
Бағдарламаға емдік дене шынықтыру, емдік массаж, физиотерапия және аппараттық емдеу әдістері кіруі мүмкін.
Әр санның артында – адам тағдыры
Медициналық оңалтудың нәтижесін тек бөлінген қаржы, төсек саны немесе ем алған пациенттердің статистикасымен өлшеу жеткіліксіз.
Өйткені әр цифрдың артында нақты адамның тағдыры тұр.
Өздігінен жүруді қайта үйреніп жүрген адам. Қолын қайта қимылдатуға талпынып жүрген науқас. Отбасына оралуды армандаған әке немесе ана. Жұмысына қайта қосылғысы келетін азамат. Жақындарымен еркін сөйлесіп, күнделікті тіршілігін өзі атқарғысы келетін жан.
«Әр көрсеткіштің артында толыққанды өмірге оралғысы келетін нақты адам тұр. Ол үшін қозғалысын, өз бетінше өмір сүру мүмкіндігін қалпына келтіру, жұмысқа оралу, жақындарымен араласу өте маңызды. Сондықтан медициналық оңалтуды дамыту және оның қолжетімділігін арттыру МӘМС жүйесіндегі маңызды бағыттардың бірі болып қала береді», – деп атап өтті Батырбек Нұрғалиев.
Оңалту – емнің соңы емес, жаңа өмірдің бастауы
Медициналық оңалту жай ғана емдік процедуралардың жиынтығы емес. Бұл – ауыр дерттен немесе жарақаттан кейін адамның қалыпты өмірге қайта оралуына мүмкіндік беретін емнің маңызды бөлігі.
Кей жағдайда оңалту бірнеше күнде нәтиже бермеуі мүмкін. Кейбір науқасқа апталар, тіпті айлар қажет болады. Бірақ әрбір кішкентай жетістік – өздігінен жасалған алғашқы қадам, қозғалған қол, айтылған сөз, қайта орындалған қарапайым әрекет — үлкен жеңістің бастауы.
Бүгінде Костанай облысында медициналық оңалтудың қолжетімділігін арттыруға мүмкіндік көбейіп келеді. Күндізгі стационарлар дамып, оңалту қызметін көрсететін медициналық ұйымдардың желісі кеңейіп, көрсетілетін көмектің көлемі ұлғайып отыр.
Ең бастысы – көмекке уақытында жүгіну. Өйткені инсульттен, жарақаттан немесе күрделі операциядан кейінгі өмір диагнозбен аяқталмайды. Кейде ол дәл осы жерден оңалтудың алғашқы қадамынан басталады.