Сот шешімі шыққанымен жұмыс толық аяқталды деген сөз емес. Себебі, сол шешімді жүзеге асыру ісі орындалуы тиіс. Бұл тұста еліміздің атқарушылық іс жүргізу жүйесі – сот қаулыларының орындалуын қадағалайды. Яғни, қарыздарды өндіріп, айыппұлдарды төлетіп, әділеттіліктің соңғы нүктесін қояды. Ал Қостанай облысындағы прокуратураның департаменті бақылау жүргізіп отырады.
Атқарушылық іс жүргізу – бұл қарапайым сөзбен айтқанда, сот орындаушыларының «аңшылық» жұмысы. Олар қарыздарды, өсімпұлдарды, санкцияларды және тіпті шығындарды мәжбүрлеп өндіреді. Заң бойынша (ҚР «Атқарушылық іс жүргізу және сот орындаушыларының мәртебесі туралы» Заңының 2-бабы), бұл жүйе сот шешімдерін, әкімшілік және қылмыстық істердің қаулыларын уақтылы орындауға бағытталған. Айталық, біреу алимент төлемей жүр, екіншісі айыппұлдан жалтарып жатыр – осының бәрін сот орындаушылары шешеді.
Ал орындаушылар кімдер? Олардың екі түрі бар, бірі мемлекеттік, ендігісі жеке. Мемлекеттіктер – әділет министрлігіне қарайды және мемлекеттік істермен айналысады. Мысалы, мемлекеттен өндіру, мемлекеттік компаниялардан немесе табиғи монополиялардан ақша алу, ірі сомалар (мың айлық есептік көрсеткіштен асатын), мүлік тәркілеу, жерді алып қою, шығару немесе кіргізу сияқты. Ал жеке орындаушылар – Республикалық палатаның мүшелері, олар қарапайым адамдар мен компанияларға қатысты жұмыстарды атқарады.
Бұл жұмыстың «есебі» қалай жүргізіледі? №4 мемлекеттік статистикалық есеп бар – «Сот актілерін орындау жұмысы туралы». Ол автоматтандырылған жүйе арқылы қалыптасады, Бас прокурордың 2023 жылғы бұйрығымен бекітілген. Бұл есеп – орындаушылардың «күнделігі», ол мәліметтерді прокуратураның Аналитикалық орталығына жібереді. Прокуратураның «Прокуратура туралы» Конституциялық заңы және «Мемлекеттік құқықтық статистика және арнайы есептер туралы» Заңы бойынша міндеттері – статистиканың заңдылығын қадағалау. Қостанай облысындағы Департамент №4 есептің дұрыстығын бақылайды. Бақылау шаралары арқылы атқарушылық құжаттардың есебіндегі бұзушылықтар мен есеп мәліметтерінің бұрмалануы анықталады.
Өткен жылы Департамент алименттер бойынша сомалардың дұрыс көрсетілмеуі, қарыз сомасын анықтау қаулысының шығарылмауы, үкімдер бойынша айыппұлдардың саны бойынша бұрмалау, борышкердің қайтыс болуына байланысты істі тоқтатпау сияқты бұзушылықтарды анықтады. Осыған байланысты облыстық Жеке сот орындаушылары палатасына 3 ұсыныс енгізіліп, 91 орындаушы тәртіптік жауапкершілікке тартылды.
Департамент құқықтық статистиканың толықтығын, дұрыстығын қамтамасыз ету және атқарушылық іс жүргізуде заңдылықты, азаматтардың конституциялық құқықтарын сақтау бойынша тұрақты шаралар қабылдап келеді. Бұл жұмыс қоғамның сенімін арттыруға және әділеттілікті нығайтуға бағытталған.
Ксения ГИНДУЛИНА
Қазақстан Республикасы Бас прокуратурасы Құқықтық статистика және арнайы есептер комитеті Департаментінің аға прокуроры, Қостанай облысы