Биыл оныншы рет ұйымдастырылған кәсіби басқосу журналистерді, медиа менеджерлерді, мемлекеттік органдардың баспасөз қызметтерін және халықаралық сарапшыларды бір алаңға жинады. 14-16 қазан аралығында өтетін жиында цифрлық технологиялардың ықпалы, жасанды интеллектіні қолдану мәдениеті және аудитория сенімін сақтау мәселелері талқылануда.
Он жылда өзгерген медиа
Бейбітшілік және келісім сарайында өтіп жатқан биылғы медиа апталықтың негізгі тақырыбы – «MEDIA. HUMAN. AI: 10 жылдық трансформация. Сенімнің жаңа архитектурасы». Ұйымдастырушылардың ресми сайтында жарияланған бағдарламаға сәйкес, үш күндік басқосу аясында медиа нарығының келешегі, ақпарат өндірісіндегі жаңа құралдар, цифрлық қауіпсіздік және технологиялық платформалардың жауапкершілігі сөз болады. Жиынға отандық БАҚ өкілдерімен қатар Euronews, Meta, TikTok және Q.AI компанияларының мамандары, Орталық Азия елдерінің медиа саласы өкілдері қатысуда. Қостанай облысының делегациясы құрамында «Қостанай таңы» газетінің бас редакторы Кенжеш Оразғалиқызы да бар.
Astana Media Week 2017 жылдан бастау алған. Он жылға жуық уақыт ішінде ақпарат тарату тәсілі де, аудиторияның жаңалықты қабылдауы да едәуір өзгерді. Бұрын баспасөз, радио мен телеарна негізгі ақпарат көзі саналса, қазір әлеуметтік желілер мен цифрлық платформалар жаңалықты санаулы секундта көпшілікке жеткізеді. Мультимедиалық материалдар, тікелей эфирлер, қысқа бейнелер мен жасанды интеллект мүмкіндіктері редакция жұмысының ажырамас бөлігіне айналып келеді.
Дегенмен ақпарат тарату арнасының көбеюі қоғамның шынайы мәліметке деген сұранысын азайтқан жоқ. Керісінше, жалған ақпараттың жылдам таралуы, тексерілмеген деректердің жариялануы және аудитория назарын аудару үшін бәсекенің күшеюі журналистің жауапкершілігін арттыра түсті.
«Қостанай таңы» газетінің бас редакторы Кенжеш Оразғалиқызы әлеуметтік желідегі жазбасында осы мәселеге назар аударып, медиа апталықтың он жылдық белесін тұтас саланың өзгеру тарихымен байланыстырды. Оның пайымынша, технология қанша дамыса да, деректі тексеру, шындыққа адал болу, адам тағдырына құрметпен қарау және қоғаммен ашық диалог орнату секілді кәсіби құндылықтар өз маңызын жоғалтпайды.
Бас редактордың бұл ойы биылғы форумның негізгі бағытымен де үндеседі. Өйткені ақпараттың жылдамдығы алдыңғы орынға шыққан заманда оқиғаны бірінші болып жариялау жеткіліксіз. Оның қаншалықты шынайы екеніне көз жеткізу, дереккөзді нақтылау және оқырманға бұрмаланбаған ақпарат ұсыну – редакция жұмысының басты өлшемі.
«Бүгінгі медианың негізгі міндеті ақпарат тарату ғана емес, қоғамның сенімін сақтау да маңызды. Жасанды интеллект ақпаратты әзірлеу мен өңдеуді жеделдетіп, журналистикаға жаңа мүмкіндіктер ашуда. Бірақ технология қанша дамыса да, шындықты тексеру, дерекке жауапкершілікпен қарау, адам тағдырына құрметпен қарау және қоғаммен ашық диалог орнату секілді құндылықтардың орнын баса алмайды», – дейді Кенжеш Оразғалиқызы.
Жасанды интеллект және журналист жауапкершілігі
Биылғы медиа апталықта жасанды интеллектінің журналистикаға ықпалына айрықша мән беріліп отыр. Бұл тақырыптың күн тәртібіне шығуы кездейсоқ емес. Қазір нейрожелілер мәтін әзірлеуге, ақпаратты жүйелеуге, аударма жасауға, бейне мен дыбысты өңдеуге көмектеседі. Мұндай мүмкіндіктер редакция жұмысын жеңілдетіп, уақытты үнемдеуге жол ашады.
Алайда технологияның қолжетімді болуы оны бақылаусыз қолдануға болады дегенді білдірмейді. Жасанды интеллект кейде қате мәлімет ұсынуы, деректі шатастыруы немесе шындыққа сәйкес келмейтін мазмұн құрастыруы мүмкін. Сондықтан оның көмегімен дайындалған материалды тексеру, фактілерді салыстыру және жарияланатын ақпараттың дұрыстығына көз жеткізу міндеті журналистің өзінде қалады.
Форумның ашылуында да осы мәселе көтерілді. Kazinform агенттігінің хабарлауынша, Мәдениет және ақпарат вице-министрі Қанат Ысқақов медиасала өкілдерін жасанды интеллектіні жауапкершілікпен қолданудың ортақ қағидаларын әзірлеуге шақырды. Ол нейрожелі жасаған контентті арнайы белгілеу мәселесін де қолдады. Оның пікірінше, медиаға деген сенімді нығайту үшін кәсіби редакция, журналистің жауапкершілігі және ақпараттың шынайылығын қамтамасыз ететін технологиялар қатар жұмыс істеуі керек.
Бұл – редакциялар үшін де маңызды бағдар. Жасанды интеллектіні мүлде қолданбау немесе оған барлық жұмысты тапсыру мәселеге біржақты қарау болар еді. Негізгі міндет – жаңа құралдарды орнымен пайдаланып, журналистиканың тексеру, талдау және жауапкершілік талаптарын сақтау. Технология жұмысты жеделдетуі мүмкін, бірақ жарияланған сөздің салдары үшін редакция жауап береді.
Өңірлік медиа үшін де маңызды
Astana Media Week тек республикалық және халықаралық медианың мәселелерін талқылайтын алаң емес. Оның тәжірибелік маңызы өңірлік басылымдар мен жергілікті ақпарат қызметтері үшін де зор. Себебі елордада сөз болған технологиялық өзгерістер мен коммуникация тәсілдері аймақтардағы ақпараттық жұмыстың сапасына тікелей әсер етеді.
Қостанай облысынан барған баспасөз хатшылары, қоғамдық даму және ішкі саясат саласының өкілдері мен бұқаралық ақпарат құралдарының қызметкерлері үшін мұндай басқосулардың берері мол. Өзге өңірлер мен халықаралық сарапшылардың тәжірибесімен танысу, ақпараттық тәуекелдерді бағалау тәсілдерін зерделеу және кәсіби байланыс орнату күнделікті жұмыста қажет болатын білімді толықтырады.
Әсіресе жергілікті қоғаммен байланыс орнатуда аудиторияның сұранысын түсіну маңызды. Тұрғындарға ресми ақпаратты дер кезінде жеткізу – жұмыстың бір бөлігі ғана. Олардың сұрағына жауап беру, мәселенің мән-жайын түсіндіру, сын-пікірге ашық болу және ақпараттың қолжетімділігін қамтамасыз ету де сенім қалыптастыруға ықпал етеді. Бұл міндет мемлекеттік органдардың баспасөз қызметіне де, өңірлік журналистикаға да ортақ.
Медиа апталықтың бағдарламасында Орталық Азияны халықаралық аудиторияға таныстыру мәселесіне де орын берілген. «Central Asia in English» редакциялық зертханасында аймақ туралы ақпаратты жаһандық оқырманға түсінікті жеткізу және өңірдің өзіндік ақпараттық үнін қалыптастыру жолдары қарастырылады. Бұл бағыт Қазақстанның халықаралық ақпарат кеңістігіндегі орнын нығайту үшін де маңызды.
Ал 15 қазанда креативті индустрия, медиа нарықтың экономикасы, жарнаманың жаңа үлгілері және ақпараттық саясаттағы өзгерістер талқыланады. Бағдарламада кәсіби шеберлік сабақтары да қарастырылған. 16 қазанда медиа апталық Qazaqstan Media Awards марапаттау рәсімімен қорытындыланады.
Бас редактордың жазбасында айтылғандай, он жылдық белес – өткенге есеп беріп, алдағы бағытты айқындайтын кезең. Қазір медиа үшін жаңа құралдарды меңгеру маңызды болғанымен, аудиториямен арадағы байланыстың негізі өзгерген жоқ. Оқырман өзіне ұсынылған ақпараттың шынайы болғанын, ал журналистің сөзіне жауап бере алатынын қалайды.
«Қостанайдан келген біз үшін де бұл апталықтың берері мол. Себебі елордада талқыланған тың идеялар мен озық тәжірибелер өңірлердегі ақпараттық жұмыстың сапасын арттыруға, мемлекеттік органдар мен қоғам арасындағы байланысты нығайтуға жол ашады», – дейді Кенжеш Оразғалиқызы.
Ақпарат кеңістігі кеңейген сайын сенімнің бағасы да арта түседі. Сондықтан заманауи медиа үшін технологиялық жаңарумен қатар кәсіби ұстанымды сақтау, дерекке мұқият қарау және қоғам алдындағы жауапкершілікті сезіну шешуші мәнге ие.
«Технология өзгереді. Ақпарат тарату арналары жаңарады. Жасанды интеллекттің мүмкіндіктері кеңейеді. Бірақ қоғамның шынайы ақпаратқа деген сұранысы мен сенімді сөзге деген қажеттілігі ешқашан өз маңызын жоғалтпайды. Ақпараттың жылдамдығы заман талабына айналғанда, ақиқатқа адалдық – кәсіби ұстаным. Ал сенім – медианың ең басты капиталы», – деп түйіндейді бас редактор.