Бүгінгі экономикалық жағдайда мемлекеттік мүлікті тиімді пайдалану ұлттық саясаттың басымдығына айналуда. Сенімгерлік басқару мұндағы негізгі құрал болып табылады.
Бүгін біз Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрінің 2015 жылғы 16 қаңтардағы №17 бұйрығымен бекітілген Ережелерге сүйене отырып, мемлекеттік мүліктің кейіннен сатып алу құқығынсыз жеке қолдарға қалай берілетінін егжей-тегжейлі қарастырамыз.
Сату емес, сақтау стратегиясы
Актив жекеменшікке тұрақты түрде берілетін жекешелендіруден айырмашылығы, оны сатып алу құқығынсыз сенімгерлік басқаруға беру «басқару қызметі» болып табылады. Мемлекет меншік иесі болып қалады, бірақ активтің пайдасын қамтамасыз ету, дамыту және бюджетке техникалық қызмет көрсету шығындарын салмау үшін кәсіби менеджерді (жеке немесе заңды тұлға) тартады.
Ережеге сәйкес, басқарудың бұл түрі актив стратегиялық немесе әлеуметтік маңызға ие болған кезде немесе мемлекет үшін активті ұзақ мерзімді перспективада бақылауды сақтап қалу тиімдірек болған кезде таңдалады.
Мүлік кімге және қалай беріледі?
Беру процесі ашық және қатаң реттеледі. Басқарушыны таңдаудың негізгі әдісі — тендер.
- Дайындық: Уәкілетті орган (сенімгерлік негізін қалаушы) мүлікті беру туралы шешім қабылдайды. Мүлік бағаланады және басқарушы қол жеткізуі тиіс мақсаттар анықталады.
- Жариялылық: Тендер туралы хабарландыру мемлекеттік мүлік тізілімінің веб-сайтында (E-Qazyna) тендер басталғанға дейін кемінде 15 күнтізбелік күн бұрын жарияланады. Бұл барлық кәсіпкерлер үшін тең қолжетімділікті қамтамасыз етеді.
- Қатысушылар: Қатысушылар порталда тіркелген және кепілдік жарнасын төлеген жеке кәсіпкерлер де, заңды тұлғалар да бола алады.
Тендерлік құжаттамада негізін қалаушы міндетті шарттарды көрсетеді, оларға мыналар кіруі мүмкін: мүлікті жаңғыртуға инвестиция көлемі, негізгі бизнесті сақтау (мысалы, егер ол спорт кешені немесе тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық нысаны болса) және жаңа жұмыс орындарын құру.
Жеңімпаз — басқару және инвестициялық ұсыныстары мемлекет мүдделеріне ең жақсы сәйкес келетін адам.
Келісімнің маңызды мәліметтері:
— Мерзімі: Келісім әдетте 1 жылдан 5 жылға дейінгі мерзімге жасалады, міндеттемелерді мұқият орындау шартымен ұзарту мүмкіндігі бар.
— Табыс: Келісім бойынша пайда алушы мемлекет болып табылады, егер заңда немесе келісімде басқаша көзделмесе. Басқарушы сыйақы алады, оның мөлшері келісімде белгіленген.
— Есеп беру: Сенімгер басқарушы өз қызметі және активтің қаржылық жағдайы туралы үнемі есеп беруге міндетті.
Бақылау және жауапкершілік
Ережелерде қатаң бақылау механизмі көзделген. Егер басқарушы тендер шарттарын орындамаса, уәде етілген инвестицияларды жүзеге асырмаса немесе мүлікке зиян келтірсе, келісім біржақты тәртіппен бұзылады.
Сонымен қатар, сенімгер басқарушы дұрыс емес басқарудан келтірілген залал үшін толық қаржылық жауапкершілікте болады.
Мемлекеттік мүлікті сатып алу құқығынсыз сенімгерлік басқаруға беру — мемлекет пен бизнес арасындағы өркениетті серіктестік. Бұл активтерді «бөлістіру» емес, жауапкершілікті мамандарға беру. Ережелердің арқасында бұл процесс экономикалық дамудың ашық құралына айналады, мұнда әрбір нысан — шағын ғимараттан бастап ірі инфрақұрылымдық хабқа дейін — елдің игілігі үшін жұмыс істейді.
К. Қасымов,
«Қостанай мемлекеттік мүлік және жекешелендіру департаменті»
ММ-нің бөлім басшысы